Od niecałego tygodnia cała Polska żyje sprawą tzw. specustawy dotyczącej zapobiegania oraz zwalczania koronawirusa SARS-CoV-2. Zastrzeżenia budzi opóźnienie w rozpoczęciu prac nad ustawą (gdy rozmiary epidemii światowej były znane już od paru tygodni), ale przede wszystkim niektóre zapisy ustawy. Poniżej krótkie podsumowanie tego, co przepisy specustawy dotyczącej koronawirusa przyniosą przedsiębiorcom oraz wszystkim mieszkańcom Polski. Przy tym zaznaczyć należy, iż na 4 marca 2020 r. ustawa znajduje się na etapie procedowania w Senacie, a więc jej ostateczny kształt jeszcze nie jest znany.

Przedsiębiorca wobec koronawirusa SARS-CoV-2

Specustawa wprowadza szereg regulacji bezpośrednio dotykających działalności przedsiębiorców. Wymieńmy chociażby parę najważniejszych:

1. Zmiana ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi przewiduje m.in. że w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia ustanowić na określonych obszarach  czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców, czasowe ograniczenie korzystania z lokali lub terenów oraz obowiązek ich zabezpieczenia czy nakaz lub zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach.
2. Dodatkowo w przypadku zamówień na usługi, dostawy lub roboty budowlane udzielanych w związku z zapobieganiem lub zwalczaniem epidemii na obszarze, na którym ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii, nie stosuje się przepisów o zamówieniach publicznych.
3. Pracodawca może polecić pracownikowi wykonywanie, przez czas oznaczony, pracy określonej w umowie o pracę, poza miejscem jej stałego wykonywania – pomysłodawcy projektu ustawy sami precyzują, iż chodzi o tzw. pracę zdalną
4. Minister Zdrowia może w formie obwieszczenia ustalić maksymalne ceny na określone produkty lecznicze, wyroby medyczne i środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, które mogą być wykorzystane w związku z przeciwdziałaniem koronawirusowi
5. Minister Zdrowia w formie obwieszczenie ogłasza wykaz produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, które mogą być zbywane przez hurtownię farmaceutyczną wyłącznie do aptek, punktów aptecznych oraz zakładów leczniczych podmiotów leczniczych. Producenci i importerzy takich wyrobów będą zobowiązani do zbywania ich wyłącznie hurtowniom farmaceutycznym, a hurtownie farmaceutyczne – wyłącznie aptekom.
6. Główny Inspektor Sanitarny lub działający z jego upoważnienia państwowy wojewódzki inspektor sanitarny może wydawać osobom prawnym, osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, w szczególności podmiotom wykonującym działalność leczniczą, pracodawcom, podmiotom prowadzącym działalność w zakresie lotnictwa cywilnego, użytkownikom statków powietrznych, użytkownikom cywilnych statków powietrznych niewpisanych do rejestru statków powietrznych oraz zarządzającym lotniskami decyzje oraz zalecenia. Decyzje dotyczyć mogą podjęcia określonych czynności zapobiegawczych lub kontrolnych, dystrybucji produktów leczniczych czy współdziałania z innymi organami administracji publicznej.

Jako potencjalnie niekorzystną dla przedsiębiorców należy wskazać sytuację czasowego ograniczenia określonych zakresów działalności przedsiębiorców oraz czasowego ograniczenia korzystania z lokali lub terenów. Ustawa nie precyzuje jaką formę i zakres mogą przybrać zakazy, nakazy i ograniczenia opisane powyżej. Nie sprecyzowano także czy za czas przestoju w działalności przedsiębiorcy będą mieli prawo do rekompensat np. w formie ulg podatkowych lub zapomóg. Jest to obszar znacznego ryzyka, szczególnie zważając na treść artykułu 13, który ostatecznie nie został wciągnięty do tekstu specustawy. Artykuł ten zwalniał Skarb Państwa, organy jednostek samorządu terytorialnego oraz państwowe jednostki organizacyjne od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną w związku z uzasadnionymi działaniami mającymi na celu przeciwdziałanie koronawirusowi, z zastrzeżeniem szkód poniesionych przez podmioty lecznicze.

Dalsze wątpliwości budzi regulacja dotycząca tzw. pracy zdalnej. Jest to bowiem pojęcie niezdefiniowane w polskim prawodawstwie. Rodzi to problemy np. w przypadku wypadków przy pracy świadczonej zdalnie. Dodatkowo wskazać należy szereg pracowników, którzy nie mogą świadczyć pracy zdalnie – np. kucharze, kelnerzy, kosmetyczki, fryzjerzy, kierowcy itp. W stosunku do nich regulacja wprowadzona przez specustawę będzie de facto martwa.

Wpływ specustawy na mieszkańców Polski

Projekt specustawy przewiduje szereg działań i ograniczeń. Spośród najważniejszych można wymienić:

1. osoby chore na chorobę zakaźną albo osoby podejrzane o zachorowanie na chorobę zakaźną mogą podlegać obowiązkowej hospitalizacji.
2. W przypadku zamknięcia żłobka, przedszkola, czy szkoły z powodu epiedmii, osobok ubezpieczonym a zwolnionym od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem, ma przysługiwać dodatkowy zasiłek opiekuńczy za okres nie dłuższy niż 14 dni
3. Główny Inspektor Sanitarny lub działający z jego upoważnienia państwowy wojewódzki inspektor sanitarny może wydawać osobom fizycznym decyzje oraz zalecenia. Decyzje dotyczyć mogą podjęcia określonych czynności zapobiegawczych lub kontrolnych, dystrybucji produktów leczniczych czy współdziałania z innymi organami administracji publicznej.
4. Minister właściwy do spraw oświaty może w drodze rozporządzenia zmienić zasady m.in. przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego, oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, przeprowadzania egzaminów, organizacji roku szkolnego i organizacji pracy szkół, a także wprowadzić w tym zakresie odrębne unormowania
5. Regulacja nie ominęła też uczelni wyższych. W projekcie czytamy, iż w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami zagrażającymi życiu lub zdrowiu członków wspólnoty uczelni minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, w drodze rozporządzenia, może czasowo ograniczyć lub czasowo zawiesić funkcjonowanie uczelni na obszarze kraju lub jego części, uwzględniając stopień zagrożenia na danym obszarze. Wskazać należy, iż taka regulacja stanowi znaczne naruszenie autonomii uczelni wyższych.